راهنمای نگهداری ایمن مواد شیمیایی خطرناک
اگر مواد شیمیایی ناسازگار به‌صورت ناخواسته با هم ترکیب شوند، ممکن است آتش‌سوزی، انفجار یا انتشار گازهای سمی رخ دهد.
بنابراین رعایت اصول ایمنی در انبارش و نگهداری مواد شیمیایی امری بسیار ضروری است.
در این راهنما، برخی دستورالعمل‌های پایه برای نگهداری ایمن مواد شیمیایی ارائه شده است.
با این حال باید توجه داشت که بسیاری از مواد شیمیایی در بیش از یک گروه خطر طبقه‌بندی می‌شوند.
از این‌رو، برچسب ماده و برگه اطلاعات ایمنی (MSDS) باید برای بررسی الزامات خاص نگهداری و ارزیابی‌های ایمنی (مانند COSHH و DSEAR) به دقت مطالعه شوند.
نکات کلی:
تاریخ دریافت و تاریخ باز شدن هر ماده را ثبت کنید، زیرا برخی مواد عمر محدودی دارند یا ممکن است در طول زمان محصولات تجزیه خطرناک تشکیل دهند.
(برای مثال درباره اترها، به راهنمای “Ethers Storage and Detection” مراجعه کنید.)
مواد ناسازگار را با فاصله مناسب از هم نگهداری کنید یا بهتر است آنها را با مانع فیزیکی مانند کابینت جداگانه از یکدیگر تفکیک نمایید.
از هود شیمیایی برای نگهداری مواد استفاده نکنید، زیرا این کار می‌تواند جریان هوای آن را مختل کند.
برای مواد بسیار خطرناک، از ظرف ثانویه (Secondary Container) استفاده کنید؛ ظرفی پلاستیکی که در صورت نشتی بتواند کل حجم ماده را در خود جای دهد.
قبل از سفارش هر ماده شیمیایی، اطمینان حاصل کنید که ذخیره‌سازی، استفاده و دفع آن در ارزیابی‌های ریسک (COSHH/DSEAR) در نظر گرفته شده است تا اقدامات احتیاطی لازم از پیش فراهم شوند.
دستورالعمل‌های اختصاصی برای برخی مواد پرخطر
1. فرمالدهید (Formaldehyde)
با نام‌های دیگر مانند Methanal یا Formalin (در محلول آبی) شناخته می‌شود.
قرار گرفتن در معرض بخار فرمالدهید با غلظت ۱۹ mg/m³ باعث بروز سرطان در مجاری بینی موش‌ها شده است و در غلظت ۸ ppm موجب بروز سرطان پوستی می‌شود.
حد مجاز تماس شغلی (WEL) برابر با ۲٫۵ mg/m³ است، هرچند در غلظت‌های پایین‌تر (۱ mg/m³) نیز موجب تحریک چشم و بینی می‌شود.
تماس مکرر می‌تواند حساسیت پوستی و تورم دردناک ایجاد کند و مشکلات تنفسی به همراه داشته باشد.
این حد مجاز برای تماس کوتاه‌مدت (۱۵ دقیقه) و بلندمدت (۸ ساعت) یکسان است.
باید میزان تماس با فرمالدهید را تا حد امکان کاهش داد.
ترکیب خطرناک: بیس-(کلرومتیل)-اتر (Bis-(Chloromethyl)-Ether)
در برخی شرایط، فرمالدهید می‌تواند با اسید کلریدریک (HCl) واکنش دهد و ترکیب بسیار سرطان‌زایی به نام بیس-(کلرومتیل)-اتر تولید کند.بنابراین، نگهداری یا استفاده هم‌زمان فرمالدهید و HCl اکیداً ممنوع است، مگر در شرایط کاملاً کنترل‌شده (مانند داخل هود یا سیستم بسته).
2. اتر (Ether)
به‌دلیل فرّار بودن و نقطه اشتعال بسیار پایین (° 40− درجه سانتی گراد)،اتر (مانند دی‌اتیل اتر) یکی از بزرگ‌ترین خطرات آتش‌سوزی در آزمایشگاه‌ها است و در گروه بسیار قابل اشتعال (F+) طبقه‌بندی می‌شود.اتر برای احتراق نیاز به شعله مستقیم ندارد ،بخار آن ممکن است توسط سطوح داغ، چراغ‌های برقی یا تخلیه الکترواستاتیکی مشتعل شود.از آن‌جا که بخار آن سنگین‌تر از هواست، می‌تواند مسافت زیادی طی کرده و از منبع دور مشتعل گردد.تخلیه الکترواستاتیکی در هنگام ریختن حجم زیاد اتر از ظرفی به ظرف دیگر نیز می‌تواند موجب اشتعال شود.
اتر در غلظت‌های ۱٫۷٪ تا ۴۸٪ حجمی در هوا، ترکیب منفجره تشکیل می‌دهد.برای خاموش کردن آتش اتر، باید از کپسول دی‌اکسیدکربن یا پودر خشک استفاده کرد.
اترها در مجاورت نور و اکسیژن هوا به‌تدریج پراکسیدهای ناپایدار و بسیار حساس به شوک تشکیل می‌دهند که در اثر حرارت یا اصطکاک ممکن است منفجر شوند.
(برای اطلاعات بیشتر به راهنمای “Ethers Storage and Detection” مراجعه کنید.)
جملات ایمنی (EU Safety Phrases)
S9: ظرف را در محل دارای تهویه مناسب نگهداری کنید.
S16: از منابع اشتعال دور نگه دارید.
S29: محتویات را در فاضلاب تخلیه نکنید.
S33: از تخلیه الکترواستاتیکی جلوگیری کنید.
جملات خطر (EU Risk Phrases)
R12: بسیار قابل اشتعال
R19: ممکن است پراکسیدهای انفجاری تشکیل دهد
R22: در صورت بلعیدن مضر است
R66: تماس مکرر باعث خشکی یا ترک پوست می‌شود
R67: بخارات ممکن است موجب خواب‌آلودگی یا سرگیجه شوند
